"เจ้านายตัวน้อย" น่าจะเป็นคำที่ทาสแมวทั่วโลกใช้เรียกสัตว์เลี้ยงแสนรักอย่าง "แมว" กันอย่างติดปาก แต่สำหรับแมวทั้งสองสายพันธุ์ อย่าง แมวเมนคูน (Maine Coon) และ แมวซาวันนา (Savannah) อาจจะไม่เหมาะนักที่จะใช้คำนี้เรียกน้อง ๆ ทั้งสองสายพันธุ์ เนื่องจากทั้งสอง ได้ขึ้นชื่อว่าเป็นแมวบ้าน (Domestic cat) ที่มี "ขนาดใหญ่มากที่สุดในโลก" เพราะเมื่อเทียบกับแมวสายพันธุ์อื่นที่เติบโตและมีน้ำหนักระหว่าง 3 - 6 กิโลกรัม เมนคูน และ ซาวันนา จะสามารถมีน้ำหนักตัวได้มากถึง 5 - 12 กิโลกรัมเลยทีเดียว ซึ่งถือว่าใหญ่กว่าแมวสายพันธุ์อื่นประมาณเท่าตัว

และในวันนี้ CATLOVE จะขอนำเพื่อน ๆ และผู้อ่าน ไปทำความรู้จักกับ เมนคูน และ ซาวันนา สองยักษ์ใหญ่แห่งสายพันธุ์แมวให้มากยิ่งขึ้นในมุมมองต่าง ๆ พร้อมทั้งวิธีการดูแลน้อง ๆ และเกร็ดความรู้เล็ก ๆ น้อย ๆ ต่าง ๆ ที่จำเป็นต่อการเลี้ยงน้องทั้งสองสายพันธุ์ เผื่อมีเพื่อน ๆ ที่สนใจจะเลี้ยงน้องต่อไปในอนาคต

ทั้ง เมนคูน และ ซาวันนา ขึ้นชื่อว่าเป็น แมวบ้าน หรือ Domestic cat ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลกเมื่อเทียบกับบรรดาแมวบ้านสายพันธุ์อื่น เพราะทั้งสองสายพันธุ์สามารถมีน้ำหนักตัวได้ถึง 5 - 12 กิโลกรัม และมีขนาดความยาวลำตัว (วัดจากไหล่ไปถึงพื้น) ได้ตั้งแต่ 25 เซนติเมตร - 43 เซนติเมตร ซึ่งนั่นถือเป็นขนาดที่ใหญ่เทียบเท่ากับสุนัขสายพันธุ์ขนาดกลาง ไปจนถึงขนาดกลางค่อนใหญ่ อย่างเช่น บีเกิ้ล (ฺBeagle) เฟรนช์ บลูด็อก (French Bulldog) และ บอรเดอร์ คอลลี่ (Border Collie) ได้เลย เป็นต้น

(เปรียบเทียบความสูง (วัดจากไหล่ถึงพื้น) และน้ำหนักตัวของแมวบ้านทั่วไป แมวเมนคูน และ แมวซาวันนา จะเห็นได้ว่าทั้งเมนคูน และ ซาวันนา มีขนาดที่แตกต่างจากแมวบ้านทั่วไปอยู่มาก และมีน้ำหนักและขนาดใกล้เคียงกับสุนัขขนาดกลาง ตั้งแต่เฟรนช์ บลูด็อก บีเกิ้ล ไปจนถึง บอร์เดอร์ คอลลี่ - โดยเทียบจากน้ำหนักแล้ว น้ำหนักโดยเฉลี่ยของ เมนคูน จะมากกว่า ซาวันนา และเมื่อเทียบความสูง ซาวันนา จะมีความสูงมากกว่า โดยเฉพาะในรุ่นแรก ๆ ของการผสม (F1/F2) อาจเป็นไปได้ที่ซาวันนาจะมีน้ำหนักและขนาดที่ใหญ่กว่า เมนคูน เนื่องจากยังมีความใกล้ชิดกับ เซอร์วัล (Serval))

(เปรียบเทียบระหว่าง เซอร์วัล และ แมวซาวันนา ซึ่งแมวซาวันนาเกิดจากการผสมกันระหว่าง เซอร์วัล จากป่าแอฟริกา และแมวบ้านทั่วไป จนทำให้ได้รุ่นลูกออกมาเป็นสัตว์ผสม (Hybrid) โดยยิ่งรุ่นของลูกมีความห่างจากรุ่นของพ่อแม่มากขึ้นเท่าไหร่ ลักษณะความเป็นแมวบ้านของแมวซาวันนาก็จะยิ่งชัดขึ้น)

แม้ทั้งคู่จะเป็นแมวที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก แต่ก็มีเพียงแค่ความใหญ่เท่านั้น ที่ทั้งคู่มีเหมือนกัน เพราะทั้ง แมวเมนคูน และ แมวซาวันนา ถือเป็นแมวที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ทั้งพื้นฐานทางพันธุกรรม ลักษณะภายนอก และอุปนิสัย

1. พื้นฐานทางพันธุกรรม

แมวเมนคูนจัดว่าเป็นพันธุ์แมวบ้าน (Domestic cat) อย่างแท้จริง ซึ่งมีสายพันธุ์เริ่มต้นมาจากที่ New England แตกต่างจากแมวซาวันนา ที่ถูกจัดให้เป็นสัตว์ประเภทลูกผสม (Hybrid) ซึ่งเกิดขึ้นระหว่างการผสมระหว่างสายพันธุ์แมวบ้าน กับ สัตว์ป่าอย่างเซอร์วัล และด้วยเหตุผลนี้ จึงทำให้หลาย ๆ ประเทศ หรือ ในบางพื้นที่ ไม่อนุญาตให้มีการเลี้ยง หรือมีแมวซาวันนาเอาไว้ในการครอบครอง หรืออนุญาตแค่การเลี้ยงในรุ่นตั้งแต่ F4 - F5 ลงไปเท่านั้น (เมื่อ F คือ รุ่น ซึ่งถ้าเลขรุ่นมาก หมายถึง ความห่างทางพันธุกรรมจากรุ่นพ่อ-แม่ ก็จะมีมากขึ้น ในกรณีของแมวซาวันนา หมายถึงว่า แมวซาวันนาจะมีลักษณะที่เป็น หรือ ตรงกับสายพันธุ์แมวบ้านมากขึ้น)

2. ลักษณะภายนอก

แมวเมนคูนจะมีขนาดใหญ่ในเชิงของมวลกระดูก มวลกาย และน้ำหนัก ตรงข้ามกับแมวซาวันนาที่มีความเด่นชัดในเรื่องของความสูง และความยาวช่วงลำตัวและคอ ทำให้ค่าเฉลี่ยน้ำหนักของเมนคูนจะสูงกว่า และค่าเฉลี่ยความสูง - ความยาวของซาวันนาจะมากกว่า ด้านลักษณะขนและลายที่พบได้ แมวเมนคูนจะมีลักษณะเด่นคือ มีขนนุ่มยาว และสามารถพบสี หรือ รูปแบบของลายบนขนได้หลากหลาย ต่างจากแมวซาวันนา ที่จะสามารถพบสีและลวดลายบนขนได้เพียงแค่แบบเดียว คือ ลายพาดและลายจุดกระจายไปบนขนสีเหลืองปนน้ำตาล ทั้งนี้ซาวันนายังเป็นแมวที่มีขนสั้นเตียน ไม่ยาวและหนานุ่มเหมือนขนของเมนคูน

(สีขนและลวดลายของแมวเมนคูนมีแตกต่างกันหลายสีและหลายแบบ ในขณะที่แมวซาวันนาจะพบได้เพียงแค่รูปแบบเดียว คือมีลายจุดและลายพาด บนขนสีเหลืองปนน้ำตาลเท่านั้น)

3. อุปนิสัย

ทั้งสองมีลักษณะอุปนิสัยที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง แมวเมนคูนจะมีความสงบและดูเป็นมิตรมากกว่า ในขณะที่แมวซาวันนาจะเต็มไปด้วยพลังและดูซุกซนอยู่ตลอดเวลา ความสงบและดูเป็นมิตรของแมวเมนคูน ทำให้เมนคูนได้รับฉายาว่า "Gentle Giants" หรือ ยักษ์ใหญ่ผู้ใจดี เพราะมีบุคลิกที่ผสมระหว่างสุนัขกับแมว คือ แมวเมนคูนจะค่อนข้างติดเจ้าของ และต้องการให้เจ้าของแสดงความรักต่อพวกเขามากกว่าแมวสายพันธุ์อื่น ๆ แต่ก็ไม่ได้ตื่นตัวและซุกซนเช่นเดียวกับสุนัข เพราะจะมีนิสัยที่ค่อนข้างนิ่ง สงบ ชอบการพักผ่อนหรือพักร่างกายให้อยู่นิ่งในระยะยาวเช่นเดียวกับแมวสายพันธุ์อื่น ๆ ทั่วไป ทั้งหมดนี้จึงทำให้ภาพรวมอุปนิสัยของแมวเมนคูนดูเป็นสัตว์ที่อ่อนโยนและใจดี ซึ่งทำให้หลาย ๆ บ้านที่มีเด็กเล็ก หรือ มีสัตว์เลี้ยงอื่นในบ้านอยู่แล้ว เลือกที่จะเลี้ยงเมนคูนด้วย เพราะสามารถวางใจได้ต่อพฤติกรรมของเมนคูนที่จะมีต่อเด็กและสัตว์เลี้ยงตัวอื่น ๆ ในบ้าน

(ความอ่อนโยน และร่างกายที่มีขนาดใหญ่ ขนยาวหนานุ่ม ทำให้แมวเมนคูนได้รับฉายาว่า "Gentle Giants" หรือ ยักษ์ใหญ่ผู้ใจดี และถือเป็นหนึ่งในสายพันธุ์แมวที่ได้รับคำแนะนำสำหรับการเลี้ยงในครัวเรือนที่มีเด็กเล็กอยู่ เช่นเดียวกับแมวแร็กดอลล์ (Ragdoll cat) บริติช ชอร์ตแฮร์ (British Shorthair cat) และ วิเชียรมาศ (Siamese cat))

ซึ่งถ้าเทียบกับแมวซาวันนา จะพบว่าแมวซาวันนาจะมีอุปนิสัยที่แตกต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง ด้วยเกิดจากพ่อ-แม่ที่เป็นเซอร์วัล ทำให้สัญชาติญาณความเป็นสัตว์ป่ายังคงมีอยู่ในแมวซาวันนา โดยเฉพาะในแมวซาวันนารุ่นแรก ๆ ทำให้แมวซาวันนามักจะเต็มเปี่ยมไปด้วยพลังและชอบเล่นสนุกอยู่ตลอดเวลา ชอบวิ่ง ชอบปีนที่สูง และชอบเล่นน้ำ จึงทำให้การเลี้ยงแมวซาวันนา ไม่สามารถทำได้ในระบบปิดอย่างสิ้นเชิง เพราะจำเป็นจะต้องพาออกภายนอกเพื่อให้แมวได้วิ่งเล่นและออกกำลัง นอกจากนี้ ด้วยสัญชาติญาณของสัตว์ป่าที่ยังคงอยู่ในตัว การเลี้ยงแมวซาวันนาร่วมกับสัตว์เลี้ยงอื่นหรือในบ้านที่มีเด็กเล็ก อาจต้องพิจารณาและระวังอย่างพิเศษ คือ หากต้องการเลี้ยงแมวซาวันนารุ่นแรก F1 และ F2 การเลี้ยงในสภาพแวดล้อมที่มีเด็กเล็ก ๆ หรือสัตว์เลี้ยงอื่น ๆ อาจไม่เหมาะสมเพราะอาจเกิดอุบัติเหตุหรืออันตรายที่ไม่คาดฝันได้ ทำให้ถ้าหากต้องการเลี้ยง ก็ควรจะเลี้ยงในรุ่นตั้งแต่ F4 - F5 ลงไปแทน

(เมื่อรุ่นของแมวซาวันนาห่างจากรุ่นพ่อ-แม่มากขึ้น เท่ากับว่าความเป็นเซอร์วัลจะลดลง และจะใกล้เคียงกับแมวบ้านมากขึ้น ทั้งเรื่องรูปลักษณ์ภายนอกและอุปนิสัย ซึ่งทำให้หากต้องการเลี้ยงแมวซาวันนาในบ้านที่มีเด็ก ๆ หรือสัตว์เลี้ยงชนิดอื่น ควรจะเลือกเลี้ยงแมวซาวันนาในรุ่นตั้งแต่ F4 - F5 เป็นต้นไป)

ไม่ว่าจะเป็นสัตว์เลี้ยง หรือแมวสายพันธุ์ไหน ก็ต้องได้รับการดูแลที่เหมาะสม สำหรับทั้งแมวเมนคูนและแมวซาวันนา การดูแลจำเป็นที่จะต้องโฟกัสเกี่ยวกับปัญหาสุขภาพที่พบเนื่องจากขนาดร่างกายที่ใหญ่กว่าแมวทั่วไป และควบคู่ไปกับการดูแลที่สอดคล่้องไปกับอุปนิสัย และลักษณะทางกายภาพต่าง ๆ ของแมวทั้งสองสายพันธุ์

1. ปัญหาเรื่องสุขภาพจากขนาดตัวที่เจ้าของไม่ควรมองข้าม

การผสมเพื่อทำให้เกิดสายพันธุ์ หรือ การผสมเพื่อปรับปรุงสายพันธุ์ จนทำให้ได้ทั้งแมวเมนคูนและแมวซาวันนาออกมา แน่นอนว่าย่อมทำให้เกิดปัญหาทางสุขภาพที่แฝงตามมาบนพันธุกรรมด้วย 1 ในโรคที่เป็นปัญหาใหญ่ทั้งในเมนคูนและซาวันนา คือโรค HCM หรือ Hypertrophic Cardiomyopathy - ภาวะผนังหัวใจกล้ามเนื้อหนาผิดปกติ ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะหัวใจล้มเหลวอย่างเฉียบพลันและนำไปสู่การเสียชีวิตของแมว ดังนั้น หากต้องการเลี้ยงแมวทั้งสองสายพันธุ์ ควรให้แมวเข้ารับการตรวจหาความเสี่ยงและดำเนินการตามคำแนะนำของสัตว์แพทย์ต่อไป

โรคอื่น ๆ นอกจาก HCM ที่มักพบได้บ่อยในแมวทั้งสองสายพันธุ์

แมวเมนคูน โรค Hip Dysplasia หรือ โรคข้อสะโพกผิดรูป เกิดขึ้นเพราะความผิดปกติบนพันธุกรรมและขนาดร่างกายที่ใหญ่ ทำให้กระดูกบริเวณสะโพกหลุด ไม่ยึดติดกับกระดูกส่วนอื่นที่เกี่ยวข้องกันในร่างกายของแมว ทำให้แมวเกิดอาการปวดและไม่สามารถเคลื่อนไหวได้ปกติ และอาจนำไปสู่โรคไขข้อกระดูกอื่น ๆ ได้

แมวซาวันนา ภาวะ Pyruvate Kinase Deficiency หรือ ภาวะพร่องเอนไซม์ไพรูเวตไคเนส ซึ่งเป็นโรคทางพันธุกรรมที่เกิดระหว่างการผสมสายพันธุ์ระหว่างแมวบ้านกับเซอร์รัล ทำให้การสร้างพลังงานในเม็ดเลือดแดงเป็นไปได้ยาก และจะนำไปสู่ภาวะเลือดจางต่อไป

2. จะต้องทำอย่างไรเพื่อป้องกันหรือรับมือกับความเสี่ยงของโรคเหล่านี้ และโรคทั่วไปอื่น ๆ ของแมวที่อาจพบได้

• พาแมวเข้ารับการตรวจเพื่อคัดกรองความเสี่ยง และหากพบความเสี่ยงจะได้สามารถรับมือได้ทันท่วงทีตามคำแนะนำของสัตวแพทย์
• คุมปริมาณ ประเภทอาหารให้เหมาะสมกับสายพันธุ์ ขนาดร่างกาย น้ำหนักตัว และให้สัมพันธ์กับความเสี่ยงในการเกิดโรค เช่น ในโรค Hip Dysplasia ในแมวเมนคูน อาจลดความเสี่ยงได้ด้วยการควบคุมน้ำหนักของแมว ไม่ให้มีน้ำหนักเกินจนมากเกินไป และในภาวะขาด PK อาจต้องเสริมด้วยการให้อาหารที่มีธาตุเหล็กสูง และอาหารที่อุดมไปด้วยทอรีน (Taurine)

3. เรื่องอื่น ๆ ที่ควรทราบเพื่อการเลี้ยงดูแมวเมนคูน และ แมวซาวันนา ให้แข็งแรงและมีความสุข

แมวเมนคูน

• ด้วยขนาดร่างกายที่ใหญ่ แต่ยังคงมีนิสัยที่เหมือนเช่นแมวทั่วไป การหาอุปกรณ์เสริม หรือของเล่น เช่น คอนโดแมว หรือที่ลับเล็บต่าง ๆ ควรคำนึงถึงขนาดด้วย คือ ต้องใหญ่พอดีกับที่แมวเมนคูนจะใช้ได้อย่างสะดวกและปลอดภัย
• กระบะทรายต้องมีความใหญ่มากเพียงพอให้แมวเมนคูนสามารถลงไปใช้ได้ ปริมาณทรายก็ต้องมีมากพอเช่นกัน
• ปริมาณอาหาร ควบคุมให้เหมาะสมกับขนาดร่างกาย ไม่ให้น้อย หรือ ไม่ให้มากจนเกินไปจนทำให้มีปัญหาเรื่องน้ำหนักตัว
• ด้วยขนที่มีความหนาและยาวเป็นพิเศษ การแปรงขนจึงจำเป็นต้องทำบ่อย สัปดาห์ละอย่างน้อย 2 - 3 ครั้ง
• แมวเมนคูนมักจะอยู่กับเจ้าของไม่ห่างตัว ดังนั้น หากจะเลี้ยงแมวเมนคูน เจ้าของควรอยู่ใกล้ชิดแมวให้มากเป็นพิเศษมากกว่าแมวสายพันธุ์อื่น ๆ ควรหมั่นเล่น ลูบหัว และสัมผัสร่างกายของแมวเมนคูนบ่อย ๆ เพื่อให้แมวมีความสุขและผ่อนคลาย

แมวซาวันนา

• การเลี้ยงในระบบปิดอย่างสิ้นเชิง ไม่ใช่คำตอบสำหรับการเลี้ยงแมวซาวันนาและเป็นสิ่งที่ไม่ควรทำ เพราะแมวซาวันนาเป็นแมวที่มีพลังมาก จึงต้องการการปลดปล่อยพลังงานในรูปแบบของการวิ่ง การปีนป่าย และการเล่นน้ำ ดังนั้น ควรมีพื้นที่ภายนอกตัวอาคารเพื่อรองรับการใช้ชีวิตประจำวันของแมวซาวันนาด้วย หรือหากไม่มีพื้นที่ภายนอกอาคารบ้านมากพอ ควรหาเวลาพาแมวซาวันนาไปออกกำลังหรือได้สำรวจบริเวณที่โล่งบ้าง ***แต่อย่าลืม*** ว่ายิ่งรุ่นไม่ได้ห่างจากรุ่นพ่อ - แม่มาก แมวซาวันนาจะมีสัญชาตญาณความเป็นสัตว์ป่าแสดงออกมาชัดเจน การจะเลี้ยงจึงต้องมั่นใจ ว่าเราควบคุมได้ เพื่อไม่ให้แมวซาวันนาเป็นอันตรายต่อสัตว์และบุคคลอื่นในพื้นที่รอบข้าง
• กระบะทรายต้องมีความใหญ่มากเพียงพอให้แมวซาวันนาลงไปใช้งานได้ เช่นเดียวกับปริมาณทรายที่ต้องมีมากพอ
• เน้นอาหารที่มีธาตุเหล็ก และอุดมไปด้วยทอรีน เพื่อเสริมเกราะป้องกันความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะขาด PK

จะเห็นได้ว่า แม้จะมีขนาดตัวที่ใหญ่พอ ๆ กัน แต่ทั้ง แมวเมนคูน และ แมวซาวันนา ก็มีเอกลักษณ์พิเศษเฉพาะตัวเอง ทำให้เป็นสองสายพันธุ์ที่ครองใจทาสแมวหลาย ๆ คนไว้ได้ แต่ถึงอย่างไร การเลี้ยงแมวทั้งสองสายพันธุ์นี้ สิ่งแรกที่ผู้เลี้ยงควรคำนึงถึง คือ การสำรวจความพร้อมของตัวเอง ว่ามีความพร้อมมากพอหรือไม่ที่จะเลี้ยงแมวทั้งสองสายพันธุ์ ทั้งในด้านของสภาพร่างกาย สภาพจิตใจของผู้เลี้ยง สถานที่ที่เอาไว้ใช้รองรับ รวมไปถึงข้อกฏหมายที่แตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ ว่าสามารถทำการเลี้ยงสัตว์ชนืดใด ได้ / ไม่ได้ ในพื้นที่ของคุณบ้าง ซึ่งทีมงาน CATLOVE เชื่อเป็นอย่างยิ่งว่า บทความดังกล่าวจะเป็นประโยชน์ไม่มากก็น้อยก็ผู้ที่สนใจเลี้ยงแมวทั้งสองสายพันธุ์นี้ เพื่อให้สามารถนำข้อมูลต่าง ๆ นี้ไปวางแผนและประกอบการตัดสินใจก่อนรับเลี้ยงน้อง ๆ จริง ๆ ได้